Dat komt omdat coaching zich vooral richt op het bewuste brein. Je werkt met inzicht, motivatie en wilskracht. Maar het is juist het onbewuste brein dat je gedrag aanstuurt. Alle handelingen die je op de automatische piloot doet, worden vanuit je onbewuste aangestuurd. Emotionele reacties zoals boosheid, angst of verdriet gebeuren in een split second, zonder dat je daar over na hoeft te denken. Het gebeurt onbewust.
Voor coaches die dieper willen graven en effectiever willen werken met hardnekkige problematiek, biedt de opleiding tot GSGZ psycholoog een logische verdieping. Je leert werken met het onbewuste brein en familiesystemen, waardoor je toegang krijgt tot de werkelijke oorzaken van gedrag.
Het verschil tussen bewust en onbewust
Je bewuste brein is krachtig. Het kan plannen maken, problemen oplossen en rationele beslissingen nemen. Maar het kan zich maar op één onderwerp tegelijk richten. Zodra je je in gedachten bent, of je ergens op focust, neemt je onbewuste brein het over. En dat is een heel groot deel van de dag.
Een vader brengt voor het eerst zijn zoontje van drie naar de crèche. Maar hij moet ook precies op tijd zijn voor een belangrijke vergadering. De hele weg denkt hij na over de opties die besproken gaan worden. Bij zijn werk aangekomen stapt hij uit en opent hij de deur van de achterbank om zijn jas te pakken. Dan pas ontdekt hij zijn zoontje, het jochie zit te slapen in zijn stoeltje. Helemaal vergeten.
Dit voorbeeld laat zien hoe dominant het onbewuste brein is. De vader is volledig in beslag genomen door zijn gedachten over de vergadering. Zijn bewuste brein richt zich op dat ene onderwerp, terwijl zijn onbewuste brein op de automatische piloot de gebruikelijke route naar werk rijdt. Het nieuwe patroon, eerst naar de crèche , is nog niet onbewust verankerd. Het had de vader geholpen als de vader bewust had gedacht: “Ik moet eerst naar de crèche rijden.” Maar omdat hij bezig was met de vergadering, is die gedachte niet in hem opgekomen.
Programma’s in het onbewuste brein
Je onbewuste brein wordt je hele leven lang, 24/7, gevuld met informatie. Deze informatie wordt gebruikt als vergelijkingsmateriaal in nieuwe situaties. Je kunt daardoor heel snel inschatten of iets een veilige situatie is op niet. Deze manier van functioneren scheelt je brein enorm veel energie en tijd – iets dat vooral in bedreigende situaties belangrijk is.
Het brein is een zeer effectief en energiezuinig orgaan. Daarom kiezen neuronen bij voorkeur steeds dezelfde route. Het gaat snel, en het kost minder energie dan steeds nieuwe verbindingen en routes maken .
Een route die steeds opnieuw wordt gekozen, wordt op den duur een gedachtepatroon. En als zo’n gedachtepatroon dominant wordt, wordt het een onderdeel van je ‘zijn’. Het is wie je bent en wat anderen van jou zien. Zo’n dominant gedachtepatroon wordt in de psychologie een programma of schema genoemd. Een programma bepaalt de manier waarop je naar het leven kijkt, situaties interpreteert en van waaruit jouw gedrag ontstaat.
Je hebt deze programma’s nodig om het leven te begrijpen en zonder kleerscheuren door te komen. Het zijn conclusies die je ooit hebt getrokken: ‘zo zit het leven in elkaar’ of ‘als ik dit doe, gebeurt er dat’. Soms ben je je bewust van deze programma’s, maar vaak zijn ze zo vanzelfsprekend dat je niet eens weet dat je ze hebt. Dan zijn ze letterlijk onbewust.
Het zijn de programma’s in je onbewuste brein die je gedrag bepalen. En daar ligt de grens van coaching. Je kunt als coach iemand bewust inzicht geven, maar als het onbewuste programma niet verandert, blijft het gedrag hetzelfde.
Hoe programma’s worden geïnstalleerd
Er zijn drie manieren waarop programma’s in het onbewuste brein worden geïnstalleerd. Ten eerste door voortdurende herhaling, ook wel inslijten genoemd. In de media hoor je elk uur en op elke zender hetzelfde nieuws. Dit nieuws is altijd negatief en dat heeft tot gevolg dat je focus gaat naar iets waar je je zorgen over maakt: geld, gezondheid, milieu. Deze focus – in je bewuste brein – zorgt ervoor dat het nieuws heel gemakkelijk je onbewuste brein ingaat, samen met de bijbehorende negatieve of angstige emoties.
Ten tweede worden programma’s geïnstalleerd door gebeurtenissen met een grote emotionele impact. Een traumatische ervaring, een heftige confrontatie of een moment van intense angst kan in één keer een blijvend programma creëren.
Ten derde gebeurt installatie tijdens thèta-hersengolven. Dit is de hersengolffrequentie waarin je je bevindt vlak voor het inslapen of net na het wakker worden. In deze staat is het analytische, rationele brein met al zijn filters voor 70% uitgeschakeld en is het onbewuste brein meer dominant. Er is dan genoeg ruimte om informatie letterlijk ’tot je te nemen’, oftewel op te nemen in je onbewuste brein.
De beperkingen van bewuste verandering
Als coach werk je voornamelijk in de bèta-hersengolffrequentie. Dat is de staat waarin mensen zich bevinden overdag, als ze hun gewone leven leiden. Met bèta-golven ben je alert en heb je oog voor de buitenwereld. Bij een onverwachte gebeurtenis schieten de hersengolven naar high-bèta. Ook stress zoals een deadline, problemen op je werk of in het gezin, of verdriet of angst, zorgen voor high-bèta. Je hersenen en je lijf zijn dan in staat van paraatheid.
Kortdurende stress is heel functioneel. Het zorgt ervoor dat je een piekprestatie kunt leveren of dat je een drukke straat over kunt steken. Maar langdurige stress is nooit functioneel, het is schadelijk voor je hersenen en je lijf. In high-bèta ben je alleen nog maar gericht op de buitenwereld en luister je niet meer naar de signalen die je lichaam afgeeft. Bovendien raken door de continue hoge stresshormonen allerlei fysiologische processen in je lijf ontregeld, met als gevolg dat je fysieke klachten krijgt en steeds minder goed gaat functioneren.
Hier zit een fundamenteel probleem voor coaching. Als je cliënt in stress zit door zijn problematiek, bevindt hij zich in high-bèta. Zijn bewuste brein is gericht op de bedreiging. Nieuwe inzichten en bewuste strategieën komen dan niet aan in het onbewuste brein waar de programma’s zitten die zijn gedrag aansturen.
Werken met het onbewuste brein
De opleiding tot GSGZ psycholoog leert je werken op het niveau van het onbewuste brein. De kern van deze aanpak is Subconscious Based Therapy (SBT), een methode waarbij het onbewuste brein wordt ontdaan van triggers. SBT vormt samen met Neuro Circle Constellation (NCC) de pijler van de behandelingen binnen de GSGZ psychologie. De afgelopen 15 jaar is gebleken dat klanten door deze behandelingen in korte tijd blijvend van hun psychische problemen afkomen.
Het verschil met coaching is fundamenteel. Je gaat niet op zoek naar bewuste inzichten of nieuwe strategieën. Je werkt direct met de programma’s in het onbewuste brein. Dit vraagt een andere manier van kijken en andere vaardigheden.
Systemisch werken en familiedynamiek
Naast het werken met het onbewuste brein leer je in de masteropleiding GSGZ psychologie ook systemisch werken. Dit betekent dat je kijkt naar de dynamiek in het familie- en organisatiesystemen en hoe die het gedrag van je cliënt beïnvloeden. Veel hardnekkige patronen hebben hun oorsprong niet in iemands persoonlijke geschiedenis, maar in de dynamiek van het systeem waar hij of zij deel van uitmaakt.
Deze systemische benadering is gebaseerd op de systemische fenomenologie, een wetenschappelijke invalshoek die de afgelopen jaren sterk is ontwikkeld. De combinatie van werken met het onbewuste brein en systemisch inzicht geeft je als professional toegang tot de werkelijke oorzaken van problematiek.
De stap naar GSGZ psycholoog
Voor coaches die regelmatig tegen hun grenzen aanlopen, biedt verdieping in de werking van het onbewuste brein en systemische dynamieken concrete handvatten. Je leert onderscheid maken tussen problematiek die geschikt is voor coaching en situaties waarin dieper werk nodig is. Je krijgt tools om met complexere dynamiek om te gaan en je kunt effectiever werken met cliënten die al veel geprobeerd hebben zonder resultaat.
De opleiding tot GSGZ psycholoog start in 2025 en bouwt voort op je ervaring als coach. Als je kiest voor de variatie Behandeling leer je de SBT en systemisch werken, de methoden die de basis vormen van deze aanpak. Beide methoden zijn ontwikkeld vanuit jarenlange praktijkervaring en wetenschappelijk onderzoek.
Het mooie van deze opleiding is dat je je coachingsvaardigheden niet hoeft los te laten. Je voegt er een diepere laag aan toe. Je leert wanneer bewuste verandering werkt en wanneer je toegang nodig hebt tot het onbewuste brein. Je ontwikkelt het vermogen om systemische patronen te herkennen en te doorbreken.
Deze verdieping stelt je in staat om met een breder scala aan problematiek te werken. Angststoornissen, trauma’s, relationele problemen en hardnekkige gedragspatronen die niet reageren op coaching , je krijgt de tools om hier effectief mee om te gaan. En omdat je werkt in het onbewuste brein, gaat verandering sneller en is het blijvender dan je gewend bent vanuit coaching.
Voor coaches die hun impact willen vergroten en dieper willen werken met hun cliënten, is de stap naar GSGZ psycholoog een logische keuze. Je behoudt wat werkt in coaching en voegt de kracht van het onbewuste brein en systemisch werken toe.
