Het onbewuste brein is altijd dominant
Je bewuste brein, het deel waarmee je denkt, analyseert en beslissingen neemt, is slechts een klein deel van je totale breinactiviteit. Het onbewuste brein daarentegen regelt alle automatische processen: je ademhaling, hartslag, spijsvertering, maar ook je emotionele reacties en gedragspatronen.
Deze verdeling is niet symbolisch. In een normale dagelijkse staat, is je analytische, rationele brein actief. Je hersenen vertonen dan voornamelijk beta-golven. Als je in een flow zit, of bijvoorbeeld mediteerd, dan zakken je hersengolven naar een rustiger tempo, ook wel alfa-golven genomen. Ontspan je nog dieper, bijvoorbeeld vlak voordat je in slaap valt of als je zit te knikkebollen bij een saaie lezing, dan zakken je hersengolven naar thèta. In die staat is het analytische brein voor 70% uitgeschakeld en wordt het onbewuste brein meer dominant. Er is dan letterlijk meer ruimte om informatie ’tot je te nemen’, zonder de filters van je rationele denken.
Dit verklaart waarom bewuste coachingsgesprekken vaak niet leiden tot blijvende verandering. Je spreekt met het bewuste brein van je cliënt, terwijl de programma’s die zijn gedrag sturen in het onbewuste brein zitten opgeslagen. Het is alsof je in het Engels praat tegen iemand die alleen Chinees verstaat.
Hoe onbewuste programma’s worden geïnstalleerd
Om te begrijpen waarom bewuste interventies falen, moet je eerst begrijpen hoe onbewuste programma’s ontstaan. In de eerste zeven levensjaren verkeren je hersenen vooral in theta. Dat betekent dat alles wat je hoort, ziet en meemaakt ongefulterd in je onbewuste brein terechtkomt, en daar een groot deel van je huidige programma’s vormt. De programma’s worden ook geïnstalleerd door herhaling, door situaties waarin je rationele filters uitstaan, of door emotioneel geladen ervaringen.
Denk aan hoe je op school rijtjes leerde, lesstof uit je hoofd leerde, stil moest zitten en iedere dag hetzelfde deed. Dit zijn allemaal vormen van inslijten. Door het passief luisteren zonder na te hoeven denken, gaat alles rechtstreeks het onbewuste brein in. En door gebruik te maken van competitie ligt de focus op één ding: winnen of zo goed mogelijk presteren. De rest gaat op de automatische piloot en daarmee worden onbewuste programma’s geïnstalleerd zoals ‘ik verlies dus ik ben niet goed genoeg’ of ‘als ik niet mijn best doe, hoor ik er niet bij’.
Ook media spelen een grote rol. Als je de radio of tv aanzet als achtergrondgeluid, staan je rationele filters uit en glijdt alles soepel het onbewuste brein in. Hoe vaker je iets onbewust hoort, hoe dieper het inslijt en hoe makkelijker deze manier van denken tevoorschijn komt als je iets ervaart dat erop lijkt.
Muziek is een andere krachtige manier van inslijten. Als woorden vergezeld gaan van een melodie zijn ze makkelijker te onthouden. Door het ritme en de melodie worden de woorden ‘voor waar aangenomen’ en worden onbewuste programma’s geïnstalleerd. Dit geldt ook voor videogames waarbij je urenlang speelt met als doel te overleven door andere mensen te vermoorden. Dit heeft effect op de onbewuste programma’s waarmee de speler naar het leven kijkt, en vooral naar de waarde die een leven heeft.
Stress blokkeert toegang tot het onbewuste
Een ander obstakel waar coaches tegenaan lopen is stress. Bij een onverwachte gebeurtenis schieten de hersengolven van je cliënt naar high-bèta. Ook stress zoals een deadline, problemen op het werk of in het gezin, of verdriet of angst, zorgen voor high-bèta. De hersenen en het lijf zijn dan in staat van paraatheid.
Kortdurende stress is functioneel, het zorgt ervoor dat je een piekprestatie kunt leveren of een drukke straat over kunt steken. Maar langdurige stress is schadelijk voor de hersenen en het lijf. In high-bèta ben je alleen maar gericht op de buitenwereld en luister je niet meer naar de signalen die je lichaam afgeeft. Bovendien raken door de stresshormonen allerlei fysiologische processen in je lijf ontregeld, met als gevolg dat je fysieke klachten krijgt en steeds minder goed gaat functioneren.
Voor jou als coach betekent dit: als je cliënt in een stressvolle periode zit, bereik je het onbewuste brein helemaal niet meer. Alle coachingsinspanningen blijven hangen in het bewuste, analytische brein dat op volle toeren draait. Echte verandering is dan onmogelijk.
Het verschil tussen onbewust en intuïtie
Veel coaches werken met intuïtie en verwarren dit met het onbewuste brein. Maar het onbewuste brein en intuïtie zijn niet hetzelfde. De reacties van je onbewuste brein zijn gebaseerd op, soms hele subtiele, zintuigelijke waarnemingen die vervolgens vergeleken worden met eerdere ervaringen. Het onbewuste brein gaat daarmee over het heden en indirect over het verleden.
Intuïtie daarentegen is een innerlijk weten dat juist niet is gebaseerd op feitelijkheden. Je ‘weet’ dat iets of iemand niet oké is, of dat er iets staat te gebeuren, zonder dat daar in je onbewuste brein vergelijkingsmateriaal voor te vinden is. Intuïtie gaat over de toekomst.
Het orgaan dat een rol speelt bij intuïtie is de pijnappelklier, die in het midden van je hoofd zit ter hoogte van je ogen. Met dit orgaan kun je ‘buitenzintuigelijk’ waarnemen. In de volksmond wordt dit het ‘derde oog’ of ‘zesde zintuig’ genoemd. Vele oude culturen hebben uitgebreide kennis over dit orgaan en hoe je het kunt activeren en ontwikkelen om je bewustzijn te vergroten.
Werken in het onbewuste brein: de SBT®
Als je echt wilt werken aan gedragsverandering, moet je interventies toepassen die het onbewuste brein bereiken. Eén van de methoden die hiervoor is ontwikkeld, is de SBT® (Subconscious Based Therapy®). Bij deze behandeling worden het onbewuste brein ontdaan van triggers en belemmerende overtuigingen. In tegenstelling tot andere therapieën is de SBT® gericht op alles wat je tot dan toe hebt meegemaakt. Het beperkt zich dus niet tot één heftige gebeurtenis of reeks van dezelfde gebeurtenissen, maar is een soort ‘generaal pardon’ voor alle impactvolle ervaringen die je hebt gehad.
De grens van coaching herkennen
Als coach is het essentieel om te herkennen wanneer je tegen de grens van je discipline aanloopt. Coaching werkt uitstekend voor mensen die inzicht willen krijgen, keuzes willen maken of structuur zoeken. Maar als de blokkade zit in diepgewortelde onbewuste programma’s, geïnstalleerd door jeugdervaringen, trauma of jarenlange conditionering, dan bereik je met bewuste interventies simpelweg niet de kern.
Dit betekent niet dat je als coach helemaal machteloos bent. Kennis van het onbewuste brein helpt je om realistischer te zijn over wat je wel en niet kunt bereiken. Je kunt cliënten beter doorverwijzen naar therapeuten die gespecialiseerd zijn in het werken met het onbewuste brein, zoals de SBT®, de concrete methodiek waarmee je in het onbewuste brein werkt.
Bovendien kun je zelf leren om condities te creëren waarin het onbewuste brein toegankelijker wordt. Door te werken met ontspanning, visualisatie of lichaamsgerichte interventies kun je de hersengolven van je cliënt naar alfa of thèta brengen. In die staat is het analytische brein minder dominant en is er meer ruimte voor echte verandering.
De belangrijkste les is dit: gedragsverandering gaat niet via het bewuste brein. Het bewuste brein kan begrijpen, analyseren en plannen maken. Maar de programma’s die gedrag sturen zitten in het onbewuste brein. En daar kom je alleen door interventies die rechtstreeks met dat onbewuste brein communiceren – zonder de filters van het rationele denken.
Jezelf verder ontwikkelen
Bij de GSGZ academie kun je als coach worden opgeleid tot SBT® practitioner. Je voegt dan een waardevol intsrument toe aan je toolkit.
Wil je als coach een volgende stap maken en opgeleid worden tot psycholoog? Dan is de opleiding GSGZ psychologie, waarbinnen het onbewuste brein een belangrijk onderdeel is, geschikt voor jou.
