Waarom rationele coaching vaak vastloopt
Als coach werk je vaak op rationeel niveau. Je helpt je cliënt doelen stellen, obstakels identificeren, nieuwe strategieën bedenken. En dat werkt goed, zolang het gaat om beslissingen en gedrag dat vanuit de ratio komt. Maar hier zit meteen het probleem: gedrag dat uit je ratio komt, is slechts 5% van je totale gedrag.
De overige 95% van het gedrag wordt bepaald door het onbewuste brein. Dit onbewuste brein staat altijd aan, neemt het roer over zodra het bewuste brein zich concentreert op één andere taak, en bevat alle patronen die in de eerste zeven levensjaren zijn gevormd. Als je als coach alleen op rationeel niveau werkt, probeer je dus 5% van iemands gedrag te veranderen terwijl 95% onveranderd blijft.
Dat verklaart waarom je cliënt precies kan uitleggen wat hij anders zou moeten doen, maar het vervolgens niet doet. Zijn bewuste brein begrijpt het, maar zijn onbewuste brein volgt een ander script. En juist als hij onder druk komt te staan of in een spannende situatie zit, neemt dat onbewuste brein de regie volledig over. Hoe je vanuit de oorzaak werkt, lees je in Patronen doorbreken bij cliënten. Systemische coaching gaat daarbij nog een laag dieper.
Systemisch coachen: de laag dieper dan het onbewuste
Maar er is nog een laag dieper dan het onbewuste brein. De systemische laag is het meest bepalend voor gedrag, krachtiger dan zowel de ratio als het onbewuste brein. Deze laag zorgt ervoor dat je meeloopt in patronen die soms al generaties lang in je familie voorkomen, patronen waar niemand vragen over stelt totdat iemand er last van krijgt.
Deze patronen zijn ooit oplossingen geweest die het familiesysteem hebben laten overleven. Ze functioneren als het instinct van het systeem, als een automatisme dat in werking treedt zonder dat het brein erbij betrokken is. Het zijn reflexen die uitsluitend via het ruggenmerg gaan en nooit in het brein terechtkomen.
Bij systemisch coachen kijk je daarom naar intergenerationele patronen die worden doorgegeven vanuit de familie van herkomst. Welk overlevingsmechanisme is belangrijk in de familie van je cliënt? Welke copingstrategie hebben zijn ouders toegepast om bij het systeem te horen? En welke copingstrategieën heeft je cliënt zelf ontwikkeld?
Pas als je deze vragen kunt beantwoorden, zie je waarom bepaald gedrag zo hardnekkig is. Je cliënt volgt niet alleen zijn eigen onbewuste patronen, maar ook de patronen van zijn systeem. En die zijn nog veel moeilijker te doorbreken omdat ze niet alleen in zijn eigen brein zitten, maar in de dynamiek van het hele familiesysteem.
Waarom praten niet werkt
Veel coaches zijn gewend om te werken via gesprek en reflectie. Je stelt vragen, je helpt je cliënt inzichten te ontwikkelen, je bespreekt alternatieven. Maar als je gedrag wilt veranderen door middel van praten, loop je tegen een fundamenteel probleem aan: praten doe je met je bewuste brein, en daar zit het probleem niet.
Als het probleem in het bewuste brein zou zitten, had je cliënt het allang opgelost. Hij weet wat er moet gebeuren, hij heeft alle inzichten, hij heeft de motivatie. Maar het gebeurt niet, omdat het onbewuste brein de regie heeft. En dat onbewuste brein bereik je niet via praten. Meer hierover lees je in Waarom bewuste interventies falen.
Sterker nog, vanuit je ratio je onbewuste gedrag bijsturen is al een stuk ingewikkelder, omdat een kenmerk van het onbewuste is dat je je er niet van bewust bent. Het vraagt zoekwerk om erachter te komen wat er in het onbewuste brein ligt opgeslagen. En als je met systemisch coachen ook nog de systemische laag wilt bereiken, moet je nog een slag dieper.
Hoe installeer je nieuwe patronen?
Er zijn drie manieren waarop onbewuste programma’s worden geïnstalleerd: inslijten, door een ingrijpende gebeurtenis, of wanneer de hersenen in theta-staat verkeren. Deze manieren kunnen ook gebruikt worden om patronen in het onbewuste brein te herschrijven of om oude inprentingen op te ruimen.
Inslijten betekent dat je een bepaalde boodschap frequent herhaalt. Dit werkt het beste als het consistent gebeurt en als je bewuste brein met iets anders bezig is, zodat de informatie zonder kritische filters naar binnen glijdt. Maar inslijten heeft beperkingen: het kan alleen nieuwe patronen installeren, het haalt geen oude patronen weg. En het is een kwestie van lange adem, vooral voor positieve gedachten, omdat negatieve gedachten meer kracht hebben.
Bovendien moet de boodschap wel geloofwaardig voor je zijn. Als je altijd geldzorgen hebt gehad en je probeert de gedachte ‘Ik ben rijk’ in te slijten, kan dat juist oude onbewuste patronen triggeren. Misschien heb je als kind geleerd dat je alleen door hard werken rijk kunt worden, of dat rijke mensen niet te vertrouwen zijn. Dan is ‘Ik ben rijk’ geen nieuwe positieve gedachte maar een trigger voor wantrouwen of overwerken.
De makkelijkste en snelste manier om informatie weg te halen of te veranderen in het onbewuste brein is wanneer je in theta-staat bent. Dit is de staat waarin je heel erg ontspannen bent. In deze staat kunnen oude inprentingen worden opgeruimd en nieuwe patronen worden geïnstalleerd, zonder de langdurige herhaling die inslijten vereist.
Wat werkt niet: exposure en cognitieve gedragstherapie
Veel therapeutische methodes zijn gericht op het veranderen van gedrag vanuit de ratio. Denk aan exposure-therapie of cognitieve gedragstherapie. Het grote probleem bij dit soort methodes is dat het erg lang duurt voordat de therapie effect heeft.
Nog problematischer is dat deze methodes, door iedere keer weer terug te gaan naar het probleem of de pijnlijke situatie om van daaruit nieuw gedrag aan te leren, de neuronverbindingen en fysieke reacties die zijn ontstaan door die pijnlijke situatie steeds opnieuw triggeren. Met als gevolg dat de neuronverbindingen nóg steviger worden en dat de fysieke reactie steeds meer inslijt.
Het is een langdurig en moeizaam proces om dat met je bewuste brein bij te sturen. Want juist als je na moet denken over iets of als je in een spannende situatie zit, neemt je onbewuste het over. De realiteit is dat dit soort therapieën zeer langdurig zijn, niet het gewenste effect hebben en soms zelfs een verergering van de klachten geven.
Wat er wel moet gebeuren bij systemisch coachen
Voor een succesvolle behandeling of coaching moet je ten eerste het onbewuste brein opruimen. 95% van ons gedrag komt uit ons onbewuste brein. Als je gedrag wilt veranderen, moet je in het onbewuste brein zijn. Doe je dat niet, dan heb je enorm veel doorzettingsvermogen en een heel lange adem nodig.
Daarnaast kijk je bij systemisch coachen naar intergenerationele patronen. Welke overlevingsmechanismen zijn belangrijk in de familie? Welke copingstrategieën hebben de ouders toegepast om bij het systeem te horen? En welke copingstrategieën heeft de cliënt zelf toegepast?
Tot slot is het essentieel om geen onderscheid te maken tussen lichaam en geest. Stress doet dat ook niet. Het lichaam slaat traumatische ervaringen op, en bewegen is een essentieel onderdeel van een goede behandeling. Als je alleen op mentaal niveau werkt, mis je de helft van het verhaal.
Als systemisch coach werken op de onbewuste lagen
Voor coaches die hun effectiviteit willen vergroten, biedt GSGZ Academie opleidingen die systemisch werken combineren met werken in het onbewuste brein. Je kunt een opleiding volgen voor het herkennen van familiedynamieken en intergenerationele patronen, en leren hoe je daadwerkelijk verandering in het onbewuste brein bewerkstelligt. Lees ook Van coach naar GSGZ psycholoog: werken met het onbewuste brein.
Subconscious Based Therapy (SBT) is de concrete methodiek waarmee je in het onbewuste brein werkt. De opleiding tot SBT practitioner wordt verzorgd door GSGZ Academie.
Je kunt ook opgeleid worden tot systemisch coach. In de Basisopleiding Systemisch werken zie je als coach plotseling waarom bepaalde patronen zo hardnekkig zijn. Je herkent de onzichtbare loyaliteiten, de overlevingsmechanismen die generaties teruggaan, de copingstrategieën die ooit noodzakelijk waren maar nu belemmerend werken. En belangrijker nog: je leert hoe je daar effectief mee kunt werken, zodat je samen met je cliënt familiepatronen kunt doorbreken zonder de langdurige en vaak ineffectieve routes van rationele coaching of traditionele therapie.
Dat is de transformatie die systemisch coachen en werken in het onbewuste brein brengen in je coachingspraktijk. Je gaat van werken met 5% van iemands gedrag naar werken met de 95% die er echt toe doet. En dat maakt het verschil tussen een coach die inzichten biedt en een coach die daadwerkelijke, blijvende verandering faciliteert.
Kijk hier voor meer informatie over de opleiding SBT practitioner.
Kijk hier voor meer informatie over de Basisopleiding Systemisch werken.
