Coaching werkt in het bewuste
Coaching is gericht op de toekomst. Je helpt je cliënt bij het formuleren van doelen, het maken van actieplannen en het doorbreken van bewuste blokkades. De aanname is dat je cliënt in staat is om zelf keuzes te maken en verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen ontwikkeling. Je werkt met wat bewust toegankelijk is: gedachten, overtuigingen, gedragspatronen die je cliënt zelf kan benoemen.
Deze aanpak werkt uitstekend bij mensen die functioneren, maar vastlopen in specifieke situaties of keuzes. Iemand die twijfelt over een carrièrestap, moeite heeft met timemanagement of wil werken aan zijn communicatievaardigheden: dat zijn vraagstukken waar coaching bij uitstek geschikt voor is.
Maar wat als iemand vastloopt door iets wat hij zelf niet kan benoemen? Wat als er sprake is van klachten die het dagelijks functioneren belemmeren? Dan bereik je als coach de grens van je vak.
Wanneer coaching niet meer volstaat
Er zijn nog meer signalen die aangeven dat je als coach de grens van je kennis en vaardigheden nadert. Denk aan een cliënt die vastloopt in heftige emotionele reacties die hij zelf niet begrijpt. Of iemand die steeds dezelfde patronen herhaalt, ondanks alle bewuste inspanning om het anders te doen. Of een cliënt met klachten die het dagelijks functioneren belemmeren: concentratieproblemen, huilbuien, woedeaanvallen, fysieke klachten zonder medische oorzaak.
Deze signalen wijzen vaak op onderliggende processen in het onbewuste brein. Processen die niet bereikbaar zijn via coachingsgesprekken of bewuste reflectie. Want zodra je ergens bewust van bent, is het per definitie niet meer onbewust. Je kunt het onbewuste niet bereiken via het bewuste.
Ook uitputting die langer dan een half jaar duurt en gepaard gaat met prikkelbaarheid, labiliteit en concentratieproblemen, zoals bij burn-out, vraagt om meer dan coaching. Hier is sprake van algehele uitputting als kernsymptoom, waaruit cognitief controleverlies, emotioneel controleverlies en mentale distantie voortkomen. Doordat iemand zo moe is, kan hij zijn eigen gedachten en emoties niet meer reguleren.
Psychologische behandeling gaat naar het onbewuste
Psychologische behandeling richt zich op psychische klachten die voortkomen uit processen in het onbewuste brein. Het onbewuste brein stuurt ons gedrag, onze emoties en onze fysieke reacties, zonder dat we daar bewust invloed op hebben. Dit systeem is primair gericht op overleven en veiligheid.
Wanneer iemand een traumatische ervaring heeft gehad, slaat het onbewuste brein die ervaring op als gevaar. Dat gebeurt automatisch, zonder bewuste afweging. Later kunnen situaties die lijken op die oorspronkelijke ervaring, zelfs als ze objectief veilig zijn, dezelfde reacties triggeren: angst, spanning, vermijding, of juist dissociatie. De persoon heeft daar geen controle over. Het onbewuste brein neemt het over.
Dit verklaart waarom mensen met psychische klachten niet simpelweg kunnen ‘kiezen’ om anders te reageren. Hun autonome zenuwstelsel, het onbewuste deel van het zenuwstelsel dat signalen doorgeeft aan het lichaam, reageert op basis van opgeslagen informatie over gevaar. In situaties van grote onveiligheid neemt het onbewuste brein alle fysieke en emotionele reacties over. Bewuste afweging is dan onmogelijk.
Als psycholoog weet je niet alleen de oorzaak (gelegen in het heden en bewust) maar ook de oorsprong (gelegen in het verleden en onbewust) te achterhalen én te verhelpen. En daarmee herstelt de klant duurzaam van zijn klachten.
De keuze bij doorverwijzen
Als je als coach merkt dat je cliënt psychologische hulp nodig heeft, is doorverwijzen de professionele keuze. Maar naar wie verwijs je door? En waar let je op?
Ten eerste: werkt de behandelaar met het onbewuste brein? Praten en coachen is bij psychische klachten niet voldoende effectief, daarvan is genoegzaam bekend dat het onnodig lang duurt. Effectieve behandeling richt zich op het onbewuste brein, waar de klachten hun oorsprong vinden.
Ten tweede: werkt de behandelaar op basis van actuele neurowetenschappelijke kennis, zoals de werking van het onbewuste brein, het autonome zenuwstelsel en spiegelneuronen? Inzichten uit de neurowetenschap dragen bij aan de behandeling van psychische klachten. Zorgaanbieders die dat negeren, leveren nooit optimale resultaten.
Ten derde: is de behandelaar opgenomen in een kwaliteitsregister en lid van een beroepsorganisatie met een Permanent Educatie-programma? Dan weet je dat de behandelingen kwalitatief goed zijn en dat de kennis up-to-date wordt gehouden.
En tot slot: heeft de zorgaanbieder een onderbouwd trackrecord? Welke resultaten kan hij overleggen? Dit zijn essentiële vragen wanneer je wilt doorverwijzen naar een andere behandelaar.
Doorgroeien als professional
Maar er is nog een mogelijkheid wanneer je als coach de grenzen van je vak tegenkomt en je meer zou willen betekenen voor cliënten die dieper vastzitten. Wanneer je wilt werken met de werkelijke oorzaken van klachten, niet alleen met de symptomen, en wanneer je wilt leren werken in het onbewuste brein.
Dan is doorgroeien naar therapeut of psycholoog een logische stap. Niet omdat coaching minderwaardig zou zijn, integendeel, het is een waardevol vak met een eigen domein. Maar omdat je als professional wilt kunnen werken op het niveau dat de situatie vraagt.
Bij GSGZ Academie vinden coaches die deze stap willen maken een vervolgtraject. Hier leer je als therapeut werken met Subconscious Based Therapy (SBT), een methodiek die rechtstreeks werkt in het onbewuste brein. SBT richt zich op de oorzaken van klachten, niet op symptoombestrijding. Het is cause-oriented werken: je gaat naar de bron van het probleem.
Je kunt ook de masteropleiding GSGZ psychologie doen, waar je diepgaande kennis krijgt over het onbewuste brein, onbewuste familie-patronen, en je ook kunt groeien in je rol van zorgprofessional.
De grens als kans
De grens tussen coaching en psychologische behandeling hoef je niet te zien als beperking. Het is een kans om scherp te zijn in je professionaliteit. Om te weten wanneer je binnen je domein werkt en wanneer doorverwijzen van je klant, of zelf doorgroeien nodig is.
Voor coaches die de stap naar psychologische behandeling willen maken, biedt GSGZ Academie de mogelijkheid om door te groeien naar therapeut of psycholoog. Met opleidingen die gebaseerd zijn op neurowetenschappelijke inzichten en gericht zijn op het onbewuste brein en de sociale context. Zodat je kunt werken met de diepere processen die gedrag en emoties sturen, en echte, blijvende verandering kunt faciliteren.
Want uiteindelijk gaat het erom dat mensen de hulp krijgen die bij hun vraagstuk past. En dat jij als professional kunt werken op het niveau waar jouw – nog te verwerven – expertise ligt.
