Gedrag is een uiting van wat zich onder de waterlijn afspeelt
Je gedrag als manager is een directe uiting van wat zich onder de waterlijn afspeelt. In stressvolle situaties neemt het onbewuste brein het stuur over, ook bij wie zichzelf uiterst rationeel vindt. Het onbewuste brein is namelijk altijd sterker dan je ratio. Dit verklaart waarom je als manager soms reageert op manieren die je achteraf niet begrijpt. Waarom je bij bepaalde medewerkers geïrriteerd raakt terwijl dat rationeel gezien niet zou moeten. Of waarom je bepaalde beslissingen blijft uitstellen, ook al weet je dat je ze moet nemen.
Iedere manager heeft onbewuste patronen die bepalend zijn voor de manier waarop je denkt en reageert. Deze patronen verdwijnen niet zomaar omdat je een leidinggevende positie hebt gekregen. Integendeel, onder de druk van leiderschap worden ze vaak juist sterker zichtbaar. De vraag is niet óf je onbewuste patronen hebt die je leiderschap beïnvloeden, maar wélke patronen dat zijn en hoe ze zich manifesteren in je dagelijkse werk.
Blinde vlekken in je leiderschapsstijl
Een van de belangrijkste inzichten voor effectief leiderschap is dat je blinde vlekken hebt. Deze heb je opgedaan in de loop van je leven, vaak al in je jeugd. Ze bepalen waar je wél en waar je niét naar kijkt als manager. Daar waar de oplossing ligt voor een leiderschapsprobleem binnen jouw team, ben je waarschijnlijk nog niet geweest. Anders had je de oplossing allang gevonden. Dit verklaart waarom bepaalde situaties zich blijven herhalen in je carrière, ook als je van functie of organisatie wisselt. Je neemt je onbewuste patronen namelijk mee, en dus ook je blinde vlekken.
Het interessante is dat als jij als manager bijvoorbeeld denkt dat een probleem bij een bepaalde medewerker ligt, het nog maar de vraag is of het probleem weg is zodra die medewerker vertrekt. Dit is een typisch kenmerk van een blinde vlek: je kijkt naar de verkeerde kant, omdat je onbewuste brein je weghoudt van waar het werkelijk om gaat. Het confronteert je niet met wat je liever niet wilt zien over jezelf of je eigen rol in de situatie.
De invloed van je gezin van herkomst op je leiderschap
Veel leiderschapsproblemen vinden hun oorsprong in een dynamiek die aanwezig was in je gezin van herkomst. De manier waarop je bent opgevoed, de rol die je speelde in je gezin, en de loyaliteiten die je daar hebt ontwikkeld, bepalen nog steeds hoe je functioneert als manager. Dit gebeurt volledig onbewust.
Wanneer je als kind bijvoorbeeld de rol van zorger had, zul je als manager waarschijnlijk ook de neiging hebben om te veel verantwoordelijkheid te nemen voor je medewerkers. Je neemt dingen van hen over omdat jij denkt het beter te weten, of omdat je denkt dat zij het niet aankunnen. Systemisch gezien maak je dan de verkeerde beweging: je stapt uit je rol als leidinggevende en neemt de rol van ouder aan ten opzichte van je medewerkers. Dit ondermijnt hun eigenaarschap en zelfstandigheid.
Ook het onbewuste verlangen om méér bij je gezin van herkomst te horen dan bij je eigen systeem, kan een katalysator zijn voor problemen in je functioneren als leider. In je werk kun je dan keuzes maken die ten nadele zijn van jouzelf, om zo de lieve vrede binnen het team te bewaren. Terwijl het nog maar de vraag is of dat een goede keuze is.
Wanneer onverwerkte ervaringen je leiderschap beïnvloeden
Alle onaangename of traumatische gebeurtenissen die je niet verwerkt, worden opgeslagen in je lichaam. In je werk kan zich dat uiten in spanning, vermoeidheid, of het gevoel dat je er niet helemaal bij bent. Je kunt zelfs een groot deel van je tijd vullen met het vermijden van pijn die je in je jeugd hebt opgedaan. Ook managers doen dat. De tragiek is dat, zolang de gebeurtenis onderdrukt blijft, deze een onbewuste maar wel belangrijke rol blijft spelen in je functioneren.
Het begint subtiel, maar hoe langer en hoe vaker een bepaalde gebeurtenis met bijbehorende emotie wordt weggedrukt, hoe luider je lichaam gaat roepen. Op den duur uit zich dat in chronische spanning, burn-outklachten, of andere signalen. Geschat wordt dat 65 procent van het totale verzuim wordt veroorzaakt door psychische klachten. Financiële zorgen, ouderschap en mantelzorg spelen een rol, maar zeker ook onverwerkte ervaringen uit het verleden.
Effectief leiderschap begint bij zelfkennis
Effectief leiderschap begint bij het kennen van je eigen onbewuste patronen. Dit betekent niet dat je bewust op zoek moet gaan naar deze patronen door erover na te denken. Het onbewuste kun je namelijk niet bereiken via het bewuste. Op het moment dat je je ergens bewust van bent of aan denkt, is het per definitie niet meer onbewust.
Waar het om gaat, is dat je inzicht krijgt in de dynamieken die je gedrag sturen. Niet door ze te analyseren, maar door ze te herkennen. Pas als je ziet welke patronen zich herhalen, kun je als manager daaruit stappen. Daarmee overschrijf je je automatische piloot, en maak je keuzes die passen bij wie je werkelijk bent, in plaats van bij wie je door al je ervaringen geworden bent. Het betekent niet dat je je hele jeugd moet analyseren om effectiever leiding te kunnen geven. Het gaat erom dat je de patronen herkent die nu actief zijn, en dat je leert deze te doorbreken.
Managers die hun eigen onbewuste patronen, triggers en loyaliteiten kennen, handelen bewuster en zijn effectiever. Ze herkennen sneller wanneer ze reageren vanuit een oud patroon in plaats van vanuit de actuele situatie. Ze hebben hun blinde vlekken gezien, waardoor deze verdwijnen.
En minstens zo belangrijk: ze begrijpen dat hun medewerkers ook handelen vanuit hun eigen onbewuste programmering, wat ruimte creëert voor meer begrip en effectievere communicatie.
Wil je meer leren over het onbewuste brein en veelvoorkomende patronen? Kijk dan eens bij de masteropleiding GSGZ psychologie.
